Trafik Kazalarında İnsan Faktörü, Yüzde 96 İddiası ve Güncel Veriler

Psikolog Ceylan DEMİR tarafından incelendi İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlı merkez

Güncelleme notu 24 Eylül 2026 tarihinde TÜİK kaynaklı Karayolları Genel Müdürlüğü 2025 trafik kazası özeti, Dünya Sağlık Örgütünün 20 Temmuz 2026 tarihli verileri ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 98. maddesine göre ilk kez yayımlandı.

Psikoteknik zorunluluğunun tartışıldığı 2019 ve 2020 yıllarında haber videolarında sık tekrarlanan bir cümle vardı. Trafik kazalarının yüzde 96’sı insan kaynaklıdır. Aynı rakam bazen “sürücü hatası” diye de aktarıldı. İki ifade aynı şeyi söylemiyor ve ikisi de resmî verilerle tam örtüşmüyor. Bu yazıda Türkiye’nin en güncel kusur dağılımını, Dünya Sağlık Örgütünün son rakamını ve psikotekniğin bu tablodaki yerini anlatıyoruz.

Türkiye’de kusurlar kime yazılıyor

TÜİK her yıl ölümlü ve yaralanmalı trafik kazalarına yol açan kusurları sürücü, yaya, yolcu, taşıt ve yol başlıklarında yayımlıyor. Karayolları Genel Müdürlüğünün 2025 özetinde TÜİK kaynağıyla verilen seri şöyle.

2025’te Türkiye’de 1.549.574 trafik kazası oldu, bunların 288.321’i ölümlü ya da yaralanmalı kazaydı. Bu kazalarda 6.035 kişi hayatını kaybetti. 2.541 kişi olay yerinde, 3.494 kişi ise sağlık kuruluşuna kaldırıldıktan sonra 30 gün içinde öldü, 403.937 kişi yaralandı. Bu, günde ortalama 16,5 ölüm demek.

Kusur oranı ne anlatır, ne anlatmaz

Bu oranlar kazaların değil kusurların dağılımıdır. Bir kazada birden fazla tarafa ya da aynı sürücüye birden fazla kusur yazılabilir, oranlar bu kusurların toplamı üzerinden hesaplanır. Veri, polis ve jandarmanın kaza kayıtlarından gelir. Yani tablo kazanın bütün nedenlerini değil, kayda geçen kusurun kime yazıldığını gösterir. Yol ve taşıt kusurunun düşük görünmesi, yolun ya da aracın kazada hiç rol oynamadığı anlamına gelmez.

Yüzde 96 doğru mu

Cevap, rakamın hangi anlamda kullanıldığına bağlı.

• Kazaların yüzde 96’sı insan kaynaklı anlamında gerçeğe yakın, hatta biraz düşük. 2016 ile 2025 arasında sürücü, yaya ve yolcunun toplam payı her yıl yüzde 96,83 ile 98,83 arasında kaldı. Örneğin 2018’de insan payı yüzde 98,78, 2020’de yüzde 96,83’tü.
• Kazaların yüzde 96’sı sürücü hatası anlamında abartılı. Aynı dönemde yalnızca sürücüye yazılan kusurların payı yüzde 86,84 ile 90,60 arasında değişti. Yaya ve yolcu kusurlarını da sürücüye yüklemek tabloyu çarpıtır.

Kısacası insan faktörünün belirleyici olduğu doğru, ama rakamı kullanırken kime ait olduğunu söylemek gerekiyor. Bir de şu var. Kusurun insana yazılması kazanın önlenemeyeceği anlamına gelmez. İnsan davranışına bağlı kusurlar eğitimle, denetimle ve sürücünün kendi durumunu bilmesiyle azaltılabilir.

En sık yazılan sürücü kusurları

TÜİK’in 2025 bülteninde ülke genelinde en sık görülen kusur, araç hızını yol, hava ve trafiğin gerektirdiği şartlara uydurmamak oldu. Onu kavşak, geçit ve kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymamak ve arkadan çarpmak izledi. Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğundaki otoyol, devlet ve il yollarında da tablo benzer. 2025’te bu yollarda yazılan sürücü kusurlarının yüzde 40,35’i hızı şartlara uydurmamaktı, şerit izleme ve değiştirme kurallarına uymamak yüzde 16,74, arkadan çarpmak yüzde 15,91 ile onu izledi.

Bu kusurların ortak noktası bilgi eksikliğinden çok algıya, dikkate ve karar anına bağlı olmaları. Hız sınırını bilen bir sürücü de ıslak zeminde hızını ayarlamayabilir, önündeki aracın yavaşladığını geç fark edebilir.

Dünyada tablo, WHO’nun güncel rakamı

Dünya Sağlık Örgütü 20 Temmuz 2026’da yayımladığı yeni verilerde 2025’te dünyada trafik kazalarında 1,16 milyon kişinin öldüğünü açıkladı. Her yıl 20 ile 50 milyon kişi de ölümcül olmayan yaralanmalar yaşıyor. Trafik kazaları 5 ile 29 yaş arasındaki çocuk ve gençlerde ilk ölüm nedeni. WHO’ya göre küresel trafik ölüm oranı 2011 ile 2025 arasında yüzde 21 düştü.

Eski haberlerde ve videolarda geçen yaklaşık 1,3 milyonluk yıllık ölüm rakamı bu nedenle artık güncel değil. WHO’nun yaklaşımında dikkat çeken bir vurgu da var. Örgütün savunduğu güvenli sistem anlayışı insanların yolda her zaman hata yapacağını kabul eder, yolların, araçların ve hız sınırlarının bu hataları ölümcül olmaktan çıkaracak biçimde tasarlanmasını ister. İnsan faktörü önemlidir, ama yalnızca sürücüyü suçlamak kazaları azaltmaya yetmez.

Psikoteknik bu tabloda neyi ölçer

Psikoteknik değerlendirme kazayı değil, sürücünün güvenli araç kullanmasını sağlayan becerileri ölçer. Kusur listesiyle birlikte okununca bağlantı kurmak kolaylaşıyor.

Bu tablo bir neden sonuç iddiası değil, bir eşleştirmedir. Psikoteknik bir sürücünün hangi alanlarda norm değerlerin altında kaldığını gösterir, kazaya karışıp karışmayacağını söylemez. Kural bilgisini, o günkü alkol durumunu ya da araçtaki bir arızayı da ölçmez. Testlerin neyi ölçtüğünü psikoteknik testi neleri ölçer, test anında ne yapıldığını psikoteknik testinde ne soruluyor yazısında bulabilirsiniz.

Yorgunluk, testte de yolda da aynı işi yapar

Uykusuz ve yorgun bir sürücünün dikkati daha çabuk dağılır, tepkisi gecikir. Psikoteknikte en uzun süren bölümlerden biri sürekli dikkat bölümüdür ve yorgunluk en çok orada görünür. Bu yüzden teste gece vardiyasından ya da uzun bir yolculuktan hemen sonra gelmemenizi öneriyoruz.

Bunun bir de ters okuması var. Yorgunken testte zorlanan biri, aynı yorgunlukla direksiyonda da zorlanır. Mevzuat da ağır ticari araç şoförleri için süre sınırı koyuyor. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 98. maddesine göre azami ağırlığı 3,5 tonu geçen yük araçlarını ve şoför dahil 9 kişiden fazla yolcu taşıyan araçları ticari amaçla kullanan şoförler 24 saat içinde toplam 9 saatten, kesintisiz 4,5 saatten fazla araç kullanamaz. 4,5 saatin sonunda en az 45 dakika mola verilir, her 24 saatte kural olarak 11 saat kesintisiz dinlenilir. Teste hazırlığın ayrıntısı psikoteknik testine nasıl hazırlanılır yazısında.

2020 tarihli haber videosu

Psikoteknik zorunluluğunun gündemde olduğu 2020 sonunda çekilen bu haberde dernek başkanı insan faktörüne ve teste yorgun gelinmemesi gerektiğine değiniyor, videodaki ücret ve ceza tutarları 2020’ye ait olduğu için güncel bilgiyi psikoteknik cezası ve psikoteknik ücreti sayfalarında bulabilirsiniz.

Merkezimizde değerlendirme

2022’den bu yana Kaynarca’da hizmet veren merkezimizde değerlendirme ALG psiko-teknik sürücü değerlendirme sisteminde, psikoloğumuz Ceylan DEMİR eşliğinde yapılır ve testler kamera kaydıyla yürütülür. Uygulamada yorgun ya da uykusuz olduğunu söyleyen sürücüye randevusunu dinlenmiş olacağı bir güne almasını öneriyoruz. Psikoteknik testleri kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 dakika ila 90 dakika arasında sürer.

Pendik Denge Psikoteknik Merkezi İl Sağlık Müdürlüğü tarafından onaylı ve ruhsatlıdır. Kaynarca’da, E-5 yan yol üzerinde ve Marmaray Kaynarca istasyonuna yaklaşık 800 metre uzaklıktayız, Pazartesi - Cumartesi 09.00 - 18.00 arasında randevuyla çalışır. Randevu için randevu sayfasını kullanabilir ya da 0549 493 42 43 numarasını arayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Son güncelleme 24 Eylül 2026 Editör iletişimi [email protected]